W piórniku znajdują się 4 długopisy białe i 10 długopisów czarnych. Losujemy 2 długopisy bez zwracania.
Które ze zdarzeń jest bardziej prawdopodobne: wyciągnięcie długopisów o różnych kolorach czy wyciągnięcie długopisów tego samego koloru? Ile co najwyżej długopisów białych można dołożyć do piórnika, aby zdarzenia te były jednakowo prawdopodobne?
Rozwiązanie krok po kroku
Drzewko losowania bez zwracania
Krok 1. Drzewko losowania
B: biały, C: czarny
B :4, C :10,razem 14
Krok 2A. Różne kolory
P(A)=144⋅1310+1410⋅134
Do różnych kolorów prowadzą dwie ścieżki drzewka: BC oraz CB.
P(A)=18240+18240
Oba składniki są równe, bo różnią się tylko kolejnością czynników.
P(A)=18280=9140
Krok 2B. Ten sam kolor
P(B)=144⋅133+1410⋅139
Ten sam kolor dają ścieżki BB oraz CC.
P(B)=18212+18290
Ułamki mają wspólny mianownik, więc dodajemy liczniki.
P(B)=182102=9151
Krok 3. Porównanie
Bardziej prawdopodobne jest wyciągnięcie długopisów tego samego koloru.
P(B)=9151>9140=P(A)
Krok 4. Różne kolory po zmianie składu
n to liczba dołożonych długopisów białych
P(A)=14+n4+n⋅13+n10+14+n10⋅13+n4+n
Zmienia się tylko liczba długopisów białych, więc na gałęziach drzewka 4 zastępujemy przez 4+n, a 14 przez 14+n.
P(A)=n2+27n+18280+20n
Krok 5. Równanie
P(A)=P(B),P(A)+P(B)=1
Zdarzenia A i B są przeciwne, więc przy równych szansach każde z nich ma prawdopodobieństwo jednej drugiej.
n2+27n+18280+20n=21
Mianownik jest liczbą dodatnią, więc można przez niego pomnożyć obie strony.
n2+27n+182=160+40n
Zbieramy wszystkie wyrazy po jednej stronie równania.
n2−13n+22=0
Otrzymujemy równanie kwadratowe z niewiadomą n.
Δ=(−13)2−4⋅22=169−88=81
Pierwiastki wyznaczamy ze wzorów na rozwiązania równania kwadratowego.
n1=213−9=2,n2=213+9=11
Krok 6. Odpowiedź
Oba pierwiastki są dodatnie, a pytanie dotyczy największej liczby długopisów.
n=11
Szanse wyrównują się dokładnie wtedy, gdy (x−y)2=x+y, gdzie x i y to liczby długopisów obu kolorów. Gdy długopisów czarnych jest 10, warunek spełnia tylko 6 albo 15 długopisów białych, a wszystkich długopisów jest wtedy 16 albo 25. Liczby 6, 10 i 15 to kolejne liczby trójkątne.
Mianownik 14 także w drugim losowaniu, czyli rachunek jak przy losowaniu ze zwracaniem. Po pierwszym losowaniu zostaje o jeden element mniej, więc mianownik drugiego losowania to 13.